Waarom eigenlijk filmen met een DSLR?

Waarom filmen met een DSLR?

Waarom zou je eigenlijk willen filmen met een fotocamera? Ik krijg deze vraag vaak te horen als ik aan het filmen ben met een DSLR. Mijn snelle antwoord is dan altijd: de grote sensor. Die zorgt voor een filmisch plaatje, met een kleine scherptediepte. Maar er komt natuurlijk veel meer bij kijken.

Welke codec gebruikt de camera? Met welke bitrate wordt er opgenomen? In dit artikel leg ik uit waarom je met een fotocamera zou willen filmen en wat de voordelen hiervan zijn. Daarnaast behandel ik de nadelen van deze techniek en hoe je om deze nadelen heen kunt werken.

Voordelen

-Beeldkwaliteit
-Lichtgevoeligheid
-Aanschaf
-Verwisselbare lenzen
-Vormfactor

Nadelen

-Film tijdlimiet
-Oververhitting
-Rolling Shutter
-Line Skipping
-Codec
-Audio
-Vormfactor

Voordelen

Beeldkwaliteit

De meest voor de hand liggende voordelen om met een DSLR te gaan filmen is de beeldkwaliteit. De camera’s hebben grote sensoren, die overeen komen met de grote van 35 mm film of zelfs groter. Hierdoor krijg je een kleine scherptediepte, die voor dezelfde look als 35 mm film zorgt. Je beeld wordt dus veel filmischer dan met een normale camera, waarbij door de kleine sensor alles scherp is. De selectieve focus kan je bijvoorbeeld goed gebruiken bij een instructiefilm, door alleen datgene in focus te houden wat van belang is.

Overzicht van sensor grootte: van Sony EX3 tot Canon 5D MKII

Bron: http://nofilmschool.com/dslr/camera/

Het is mogelijk om op een normale camera een 35 mm adapter te zetten, waardoor je ook met verwisselbare fotolenzen kunt werken. Het nadeel hiervan is dat je camera heel groot word, je licht verliest door de adapter en dus snel je gain omhoog moet zetten, wat weer voor meer ruis zorgt. Daarnaast krijg je last van vingettering(donkere randen in de hoeken) en bij de meeste adapters wordt het beeld op de kop opgenomen. Later moet dat dus terug gezet worden. Al wordt de scherptediepte wel wat kleiner bij het gebruik van een adapter, is het bij lange na niet van hetzelfde niveau als bij een DSLR. Dat komt omdat je nog steeds de grote sensor mist en dus ook je lichtgevoeligheid. De prijs van een adapter ligt ook hoog, zo rond de €1000,- of meer.

Brevis 35 mm adapter van Cinevate op een Sony EX1.

Lichtgevoeligheid

Een ander voordeel van de grote sensor is de hoge lichtgevoeligheid die dit met zich meebrengt. De grote sensor vangt meer licht op, waardoor er minder ruis is op hoge iso waardes. En is dus minder snel een hoge iso nodig dan bij een normale camera, al heet de lichtgevoeligheid bij die camera’s gain. Door de kleine sensor in een normale camera is bij donkere situaties al snel een hoge gain instelling nodig, wat veel ruis met zich mee brengt. Een DSLR zal minder snel een hoge iso nodig hebben, en die zal dan minder ruis met zich mee brengen.

Lenzen spelen ook een grote rol bij de lichtgevoeligheid.

Still uit “Nocturne” door Vincent Laforet. Geschoten zonder extra belichting met een 1DMKIV.

Bron: http://vimeo.com/7152063

Aanschaf

Een ander groot voordeel van DSLR’s is de prijs. Een DSLR waar je prima mee kan filmen is al te krijgen voor €600,- inclusief kitlens. Dit heeft vooral een voordeel voor beginnende filmproductiebedrijven, indie filmmakers en hobbyisten. Zij kunnen opeens voor een veel lager bedrag filmen met een beeldkwaliteit die twee jaar geleden onmogelijk leek voor deze prijs. Het is wel zo dat er nog veel accessoires nodig zijn om goed gebruik te kunnen maken van de filmfunctie, wat de prijs nog wel omhoog drijft. Echter wordt er door accessoiremakers flink op de budgetmarkt ingesprongen. Daarnaast zijn niet alle accessoires direct noodzakelijk en deze kunnen gaande weg worden bijgekocht.

Een uitgebreide budget set kan je al samen stellen voor minder dan €1000,-. Voor dit geld heb je dan een camera, lens en statief. Later kunnen extra’s als microfoons en lenzen bij gekocht worden. Een complete professionele set kun je al samenstellen voor zo’n €3000,-. Je hebt dan een professionele Full Frame DSLR met een set goede lenzen. Deze bedragen liggen aanzienlijk lager dan normale camera’s met vergelijkbare sensors. Het nieuwe topmodel van Red, de Epic, bedraagt momenteel €60.000. Nu beschikt deze camera natuurlijk over veel meer opties dan de gemiddelde DSLR maar door de hoge aanschafprijs is deze camera maar voor weinig mensen weggelegd. Een DSLR, met weliswaar veel minder functies, kost ook maar een honderdste van deze prijs en spreekt veel meer mensen aan.

Verwisselbare lenzen

Een ander voordeel van DSLR’s is het feit dat ze verwisselbare lenzen hebben. Sommige traditionele camera’s hebben deze optie ook, maar vaak alleen in het hogere segment. Het voordeel van verwisselbare lenzen is dat je precies de goede lens voor je project kan gebruiken. Ga je in de nacht in de stad filmen, dan gebruik je een hele lichtsterke lens met bijvoorbeeld een diafragma van F1.4, zodat er heel veel licht op je sensor valt. Of je gebruikt een lens met een groot brandpuntafstand van bijvoorbeeld 200 mm om onderwerpen van veraf te filmen. Ook kan je primes gebruiken. Primes zijn lenzen met een vast brandpuntafstand van bijvoorbeeld 35 mm of 50 mm. Het voordeel van deze lenzen is dat ze kwalitatief beter zijn dan zoom lenzen. Daarnaast zijn primes in de meeste gevallen lichtsterker dan zoom lenzen.

Vormfactor

DSLR’s zijn een stuk kleiner dan traditionele camera’s. Dat heeft zowel nadelen als voordelen. Door de kleine vorm kunnen de camera’s op nieuwe, creatieve manieren ingezet worden. Ze passen bijvoorbeeld in ruimtes waarbij je met een 35 mm filmcamera niet in kan komen. Een voorbeeld hiervan is de laatste aflevering van het zesde seizoen van de tv-serie House. Deze aflevering is volledig gefilmd met drie Canon 5D MKII’s. De aflevering gaat over een meisje dat bedolven ligt onder het puin, nadat een kraan is omgevallen op een gebouw. De ruimte tussen het puin was zo klein dat een normale 35 mm camera er niet in kon. Met de kleine DSLR kan het shot echter wel gemaakt worden.

De vormfactor van DSLR’s als voordeel gebruikt in “House”.

Een ander voordeel is dat niet veel mensen weten dat je met DSLR’s tegenwoordig ook kunt filmen. Mensen denken vaak dat je foto’s aan het maken bent. Je kunt dus mensen filmen, zonder dat ze weten dat ze gefilmd worden. Vaak zijn mensen erg gespannen als ze gefilmd worden. Op deze manier kun je dus mooie portretten vastleggen voor bijvoorbeeld een documentaire.

Daarnaast zijn er plekken waar niet gefilmd mag worden. Vaak mag er wel gefotografeerd worden. Met een DSLR wordt het dus wel mogelijk om op deze te plekken te filmen. Dit blijft natuurlijk op eigen risico!

Nadelen

Aan het filmen met DSLR’s zitten dus veel voordelen. Helaas zitten er ook een aantal nadelen aan. Het zijn in feite fotocamera’s, waar je toevallig ook fantastisch mee kan filmen, maar hier zijn ze niet voor gebouwd. Ik behandel de nadelen, en geef indien mogelijk, oplossingen om rond deze nadelen te werken.

Film tijdlimiet

Een nadeel aan het filmen met een DSLR is het feit dat ze maar een bepaald aantal minuten kunnen filmen. Voor de opslag van het materiaal op de SD of CF geheugenkaarten wordt het bestandssysteem FAT32 gebruikt. Dit systeem zorgt ervoor dat de kaarten op elk OS, dus Windows, OS X en Linux, te zien zijn. Echter kan FAT32 maar bestanden van maximaal 4GB aan. Omdat DSLR’s met een hoge bitrate van maximaal ongeveer 45 Mbit filmen zit je na ongeveer 12 minuten aan deze limiet. Je moet dan een nieuwe opname starten en mist dan een paar seconden. Voor professioneel werk maakt dit vaak niet zoveel uit, daar werk je vaak per scene het storyboard en/of shotlist af en deze scenes zullen vaak niet langer dan 12 minuten zijn, bijvoorbeeld bij een bedrijfsfilm. Bij evenementen is het een stuk lastiger. Als je een toespraak moet filmen van een uur moet je dus met meerdere camera’s filmen, zodat je een overlapping in materiaal hebt. Of je moet de audio apart opnemen met bijvoorbeeld een Zoom H4n, zodat je wel de audio hebt en de stukjes die mist door het maken van een nieuwe opnamen kunt opvullen met wat sfeerbeelden.

Alle camera’s, ook normale camera’s, hebben dit probleem. Bij traditionele camera’s wordt het echter in de camera opgelost, doordat deze de bestanden zelf aan elkaar kan plakken. Bij bijvoorbeeld een opname van een uur zal de camera vier losse bestanden van 4GB aanmaken, maar zal dit zien en exporteren als één opname van een uur. Een andere oplossing die gebruikt wordt is bij het binnen halen van het materiaal van de camera de software ziet welke bestanden eigenlijk één opname zijn en plakt deze opnames aan elkaar. Deze oplossingen bestaan nog niet voor DSLR’s.

Oververhitting

Bij gebruik van het LCD scherm en de sensor van een DSLR warmt deze steeds wat op. Bij fotografie is dit over het algemeen geen nadeel, aangezien je die niet continue gebruikt. Bij filmen gebruik je echter constant de sensor en het scherm. Deze worden daarom constant warmer. Deze camera’s zijn er niet opgebouwd om constant mee te filmen en op een gegeven moment worden ze zo warm dat het camera zichzelf moet uitschakelen om beschadiging te voorkomen. Eerst geeft de camera een waarschuwing dat deze te warm wordt, door middel van een kleine, rood knipperende thermometer. Je kan dan nog door filmen, maar moet de camera eigenlijk laten afkoelen. Als je door gaat schakelt de camera zichzelf op een gegeven moment uit. Het afkoelen neemt over het algemeen enkele minuten in beslag.

Om oververhitting te voorkomen moet je de camera en het scherm zo veel mogelijk uit proberen te doen als je niet aan het filmen bent. Zo voorkom je dat de camera onnodig hitte opbouwt. Daarnaast is het een optie om een tweede camera mee te nemen, zodat je kan wisselen als de ene oververhit is.

Het ligt per camera hoe snel deze oververhit. Een DSLR met een metalen behuizing als de Canon 5D MKII kan hitte makkelijker kwijt, omdat de behuizing als warmtegeleider dient. Een camera met een plastic behuizing als de Canon 550D bouwt hitte sneller op, omdat de plastic behuizing de hitte niet kan afvoeren.

Houdt er ook rekening mee dat de sensor iets meer ruis geeft naarmate deze opwarmt.

Rolling Shutter

DSLR’s kampen ook met het rolling shutter probleem, omdat de sensor een CMOS sensor is. Het beeld van een CMOS sensor wordt per lijn uitgelezen en daarna weggeschreven. Als het beeld heel snel veranderd is de CMOS sensor nog niet klaar met het wegschrijven van het huidige beeld, terwijl het volgende beeld al weer klaar staat. Dit geresulteerd is schuine beelden, oftewel “skew”. Alle camera’s met een CMOS sensor hebben hier last van, niet alleen DSLR’s. Echter omdat de sensor van DSLR’s zo groot is hebben deze camera’s er meer last van. De Canon 5D MKII met zijn grote Full Frame sensor heeft hier het meeste last van.

Rolling shutter is softwarematig in post productie grotendeels op te lossen. Verder is het gewoon rekening houden met deze beperking. Je kan dus bijvoorbeeld beter geen snelle pan-bewegingen maken met een DSLR.

Line Skipping

DSLR’s zijn ten eerste gebouwd om foto’s mee te maken. Ze gebruiken CMOS sensors met veel megapixels. Full HD is echter maar ongeveer 2 megapixel, terwijl de sensoren veel meer megapixels bevatten, tot wel 21 megapixels. Bij het filmen moet de camera dus van een heel groot aantal megapixel naar een Full HD resolutie. De DSLR’s doen dat door elke derde rij pixels van de sensor op te slaan en de rest weg te gooien. Het beeld dat hierbij ontstaat wordt vervolgens omgezet naar een Full HD beeld, waarna de H.264 compressie wordt toegepast om het beeld naar de geheugenkaart weg te schrijven. In dit proces gaan dus een boel gegevens verloren. Dit zorgt voor twee problemen: aliasing en moire.

Line Skipping geïllustreerd.

Bron: http://ninofilm.net/blog/2010/04/26/full_hd_crop_zoom/

-Aliasing:

Door het line skipping gaat veel data verloren. Je gaat van een heel groot beeld zonder compressie, naar een klein beeld met compressie. Door dit proces krijgen fijne lijnen een kartel randje:

Op de dunne rand van de bril vormt zich een kartelrand: aliasing

Bron: http://ninofilm.net/blog/2010/04/17/536/

- Moire:

Moire is een probleem wat ook veroorzaakt wordt door line skipping. Hierbij vormen zich in patronen met dunne lijnen pulserende, gekleurde vlakken. Moire is enigszins tegen te gaan door de scherpte van de DSLR’s terug te schroeven. Dit kan bij de Picture Style van de camera. Je kan de scherpte dan terug brengen in post productie, maar je hebt het beeld zonder of met minder moire opgenomen. Vaak kan ook een stapje naar voren of naar achter doen met de camera de moire oplossen.

Moire komt vaak vorm bij objecten met veel dunne lijnen, zoals een bakstenen gebouw of een kledingstuk met dunne lijnen. Je kan hier dus van te voren rekening mee houden.

Een voorbeeld van moire bij een gebouw.

Door de scherpte terug te brengen in de camera kan je moire tegen gaan.

Bron: http://www.hurlbutvisuals.com/blog/2009/12/27/picture-style-how-do-you-choose/

Codec

Geen enkele DSLR filmt in een RAW codec, zoals ze wel in RAW fotograferen. Bij RAW filmen wordt er geen tot amper compressie toegepast. Je krijgt dus een beeld met zo veel mogelijk informatie. Hierdoor kan je in post productie nog alle kanten op. Zo kan je een verkeerd ingestelde witbalans makkelijk rechttrekken. De DSLR’s fotograferen wel RAW, dit zorgt ervoor dat je achteraf je fouten nog kan verbeteren en meer kan doen met bijvoorbeeld kleurcorrectie. Het resulteert wel een veel grotere bestanden. Een JPEG foto zal enkele MB’s groot zijn, terwijl een RAW foto tientallen MB’s groot zal zijn.

Met film zit je al met de tijdslimiet vanwege de 4GB limiet van het bestandssysteem. RAW filmen zal dus qua bestandsgrootte onmogelijk zijn in de huidige situatie.

DSLR’s nemen daarom op met een een compressietechniek. Hierbij wordt een bepaalde compressietechniek, oftewel codec gebruikt. De codec die gebruikt wordt verschilt per DSLR en varieert van MJPEG, tot AVCHD, tot H.264. Hoe zwaarder de compressie, hoe kleiner het bestand, maar hoe minder informatie er over blijft. Minder informatie betekend mindere beeldkwaliteit en ruimte voor aanpassingen in post productie. De bitrate en de codec bepalen dus voor een groot deel het eindresultaat van het beeld. Een camera kan nog zo mooie sensor hebben, als de bitrate laag is en de codec een hoge compressie gebruikt, zal het beeld nog steeds niet mooi zijn.

De codec bepaald ook hoe je in de montage te werk moet gaan. Sommige codecs zijn niet edit-friendly en moeten eerst omgezet worden. Een veel gebruikte codec voor DSLR is H.264. Hoewel deze codec goed is en er redelijk wat informatie overblijft is hier niet zomaar mee te editten. Als je met een H.264 gaat editten moet de computer tijdens het afspelen eerst de gecomprimeerde materiaal uitpakken. Dit is voor elke computer zwaar en kan zelfs de snelste computer op zijn knieën krijgen. Daarnaast is er met H.264 niet frame-nauwkeurig te editten. Je weet nooit of je precies op de goede frame zit, dit komt door compressie. Daarom is het ook van belang H.264 bestanden om te zetten naar een codec formaat dat wel frame-nauwkeurig is.

Audio

Een ander nadeel van het filmen met DSLR’s is het audio probleem. Ten eerste heb je geen standaard geen mogelijkheid om je audio te monitoren met een koptelefoon. Daarnaast heb je tijdens het filmen geen audio meters in beeld. Dit maakt het lastig om te bepalen of je eigenlijk wel goede audio opneemt. Daarnaast hebben een aantal DSLR’s Automatic Gain Control(AGC). De audio levels worden automatisch door de camera ingesteld. Dit zorgt voor plotselinge schommelingen in het opnameniveau en voor ruis. Daarnaast hebben DSLR’s geen XLR aansluiting, de meeste DSLR’s hebben wel een 3.5mm jack aansluiting.

Voor deze problemen bestaan gelukkig meerdere oplossingen. Voor bepaalde Canon camera’s is er een speciale firmware beschikbaar die je de beschikking geeft over audio meters tijdens het filmen. Deze firmware, Magic Latern, draait vanaf je SD of CF kaart en wordt bij het aanzetten van de camera opgestart in plaats van het Canon OS. Het is echter niet zonder gevaar om een oneigenlijke firmware te draaien. Daarnaast geeft deze firmware de mogelijkheid om via de AV-out poort op de camera de audio te monitoren met een koptelefoon.

Magic Lantern firmware op een Canon 5D MKII.

Daarnaast kan je gebruik maken van een field recorder als de Zoom H4n. Deze recorder biedt twee XLR aansluitingen met phantom power(48v en 12v). Daarnaast kan de recorder in hoge kwaliteit opnemen tot 96 Khz/24 bit. Een nadeel aan deze manier van werken is dat je de audio in post productie moet syncen met je beeld. Dit kan je makkelijker gemaakt worden met de plug-in Plural Eyes. Doordat je niet meer met de camera je audio opneemt heb je ook geen problemen met AGC meer.

Zoom H4n field recorder.

Een andere oplossing is het gebruiken van een XLR adapter. Deze adapter biedt pre-amps van betere kwaliteit, die minder ruis leveren, op met een hogere gain. Daarnaast bieden deze adapters twee of meerdere XLR aansluitingen, afhankelijk van het type adapter bieden de aansluitingen ook 48v of 12v phantom power. Door de gain op de pre-amp hoog te zetten kunnen de audio levels op de DSLR laag gezet worden. Door goede kwaliteit audio met weinig ruis aan te leveren in de camera via de adapter kan je goede audio in-camera opnemen. Het voordeel hiervan is dat je je audio niet meer in post productie hoeft te syncen. Daarnaast bieden sommige modellen een AGC defeat optie. Deze optie schakelt de AGC van een DSLR als ware uit door één kanaal vol te gooien met een lage hertz toon. Zo denkt de camera dat de levels omlaag moeten en blijft het opname niveau constant. Dit kost je echter wel een audio kanaal. In dit geval geeft een field recorder een betere audio kwaliteit.

Juicedlink DT454 XLR adapter.

Vormfactor

De kleine vorm van DSLR’s is zowel een voordeel als een nadeel. Het brengt je creatieve mogelijkheden, maar de vorm is geperfectioneerd om mee te fotograferen en niet om mee te filmen. Het mist de ergonomie van normale filmcamera die er voor gebouwd is om lang(er) stabiel mee vast te houden.

Die stabiliteit komt ook van het gewicht van de camera’s. DSLR’s zijn heel licht in vergelijking met normale camera’s en zijn daardoor heel moeilijk stil te houden. Je krijgt een trillend beeld. Lenzen met Image Stabilisation(IS) verbeteren dit probleem wat. Verder is er een schouderstatief, oftewel rig, nodig om de DSLR ergonomie en gewicht voor stabiliteit mee te geven.

Conclusie

Het filmen met een DSLR brengt dus zowel voor- als nadelen met zich mee. Wegen de voordelen tegen de nadelen op? In mijn ogen wel. Er zitten flink wat haken en ogen aan het filmen met een DSLR. Echter zijn deze vaak goed te overkomen. De beeldkwaliteit die je ervoor terug krijgt in deze prijsklasse is fenomenaal en in mijn ogen is het terecht dat dit een revolutie wordt genoemd. Filmen met een kleine scherptediepte wordt opeens voor iedereen mogelijk, ook diegene met een kleine(re) portemonnaie. Laat je niet intimideren door de nadelen en maak ten volle gebruik van de vele voordelen die filmen met een DSLR je biedt!